Bỏng là một trong những tai nạn thường gặp trong sinh hoạt hằng ngày. Chỉ một lần vô tình chạm vào nồi nóng, nước sôi, dầu mỡ, hơi nóng hoặc hóa chất cũng có thể khiến da bị tổn thương. Tùy vào mức độ bỏng, vùng da bị ảnh hưởng có thể chỉ đỏ và đau rát hoặc xuất hiện phồng rộp, bong tróc, chảy dịch và tổn thương sâu hơn.
Nhiều người khi bị bỏng thường tìm cách bôi ngay một loại thuốc, kem hoặc nguyên liệu có sẵn trong nhà để giảm nóng rát. Tuy nhiên, xử lý đúng trong những phút đầu tiên quan trọng hơn việc tìm một loại thuốc để bôi. Nếu chăm sóc sai cách, vết bỏng có thể bị tổn thương sâu hơn, nhiễm trùng và tăng nguy cơ hình thành sẹo.
Bị bỏng nên làm gì đầu tiên?
1. Nhanh chóng tránh xa tác nhân gây bỏng
Trước hết cần đưa người bị bỏng ra khỏi nguồn nhiệt hoặc tác nhân gây tổn thương.
Nếu quần áo, đồng hồ, nhẫn hoặc trang sức ở gần vùng bỏng, có thể nhẹ nhàng tháo ra nếu chúng không dính vào da. Trường hợp quần áo đã dính chặt vào vùng bỏng thì không cố kéo hoặc bóc ra, vì có thể làm lớp da tổn thương bị bong theo.
Đối với bỏng do hóa chất, cần nhanh chóng loại bỏ nguồn tiếp xúc và rửa vùng da bị ảnh hưởng bằng nhiều nước sạch theo hướng dẫn phù hợp với loại hóa chất.
2. Làm mát vùng da bị bỏng bằng nước mát
Đây là bước quan trọng giúp làm giảm nhiệt còn lưu lại trong mô da, đồng thời giảm đau và hạn chế tổn thương tiếp tục lan rộng.
Có thể đưa vùng bỏng dưới vòi nước mát sạch trong khoảng 20 phút nếu có điều kiện. Nước nên mát vừa phải, không cần sử dụng nước đá.
Không nên dùng đá lạnh chườm trực tiếp lên vết bỏng. Nhiệt độ quá thấp có thể làm co mạch và gây thêm tổn thương cho vùng da vốn đã bị tổn thương.
Nếu không thể đặt vùng bỏng dưới vòi nước, có thể dùng nước sạch mát để làm dịu vùng da.
3. Che phủ vết bỏng
Sau khi làm mát, có thể dùng gạc sạch, vô khuẩn hoặc một miếng vải sạch, mềm để che nhẹ vùng tổn thương.
Không nên quấn quá chặt vì có thể gây đau, cản trở tuần hoàn hoặc làm vùng tổn thương bị cọ xát.
Nếu vết bỏng có bóng nước, không tự ý chọc, cắt hoặc bóc phần da phồng rộp. Lớp da này có vai trò bảo vệ mô bên dưới khỏi vi khuẩn và tác động từ bên ngoài.
Bị bỏng bôi gì để giảm rát?
Sau khi đã làm mát đúng cách, việc có cần bôi sản phẩm hay không phụ thuộc vào mức độ tổn thương.
Vaseline có thể giúp giữ ẩm
Vaseline có khả năng tạo lớp màng giữ ẩm và làm mềm da. Với những tổn thương bỏng nông, nhỏ và không có dấu hiệu nhiễm trùng, sản phẩm giữ ẩm phù hợp có thể giúp vùng da bị tổn thương không bị khô nứt quá mức.
Tuy nhiên, Vaseline không thay thế bước làm mát ban đầu và không phải thuốc điều trị cho mọi loại bỏng.
Nha đam
Nha đam thường được sử dụng để làm dịu da nhờ chứa nhiều nước và có tính làm mát. Với bỏng nhẹ, sau khi vùng da đã được làm mát, sản phẩm nha đam phù hợp có thể giúp giảm cảm giác khô và khó chịu.
Nếu sử dụng nha đam, nên lựa chọn sản phẩm sạch, phù hợp cho da và tránh bôi lên vùng vết thương sâu, chảy dịch nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Thuốc mỡ kháng sinh
Một số thuốc mỡ kháng sinh có thể được bác sĩ hoặc dược sĩ chỉ định trong những trường hợp bỏng có tổn thương da và nguy cơ nhiễm khuẩn.
Tuy nhiên, không nên tự ý sử dụng thuốc kháng sinh bôi kéo dài. Việc dùng không đúng chỉ định có thể gây kích ứng, dị ứng và góp phần làm tăng tình trạng kháng thuốc.
Nếu vết bỏng nhỏ nhưng bóng nước đã vỡ, chảy dịch hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, nên hỏi nhân viên y tế trước khi lựa chọn thuốc bôi.
Kem bạc sulfadiazin
Bạc sulfadiazin là một hoạt chất có tác dụng kháng khuẩn từng được sử dụng trong điều trị bỏng. Tuy nhiên, đây không phải lựa chọn mà mọi người nên tự mua về bôi cho tất cả các loại bỏng.
Thuốc có những chống chỉ định và lưu ý riêng, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai và một số người có bệnh lý hoặc tình trạng đặc biệt.
Vì vậy, nếu cần sử dụng bạc sulfadiazin, nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.
Có nên bôi mật ong lên vết bỏng?
Mật ong có một số đặc tính kháng khuẩn và giữ ẩm, đồng thời có các nghiên cứu về việc sử dụng mật ong trong chăm sóc một số loại vết thương và bỏng.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mật ong dùng trong gia đình có thể thay thế việc sơ cứu hoặc điều trị y tế. Đặc biệt, không nên lấy mật ong không đảm bảo vệ sinh để bôi trực tiếp lên vết bỏng sâu hoặc vết thương hở.
Đối với bỏng đáng kể, bỏng sâu hoặc vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng, cần được nhân viên y tế đánh giá thay vì chỉ dựa vào phương pháp tại nhà.
Bị bỏng không nên bôi gì?
Một số cách xử lý dân gian tưởng như giúp làm dịu da nhưng có thể khiến vết bỏng khó lành hơn.
Không bôi kem đánh răng
Kem đánh răng không phải sản phẩm được thiết kế để điều trị bỏng. Một số thành phần trong kem có thể gây kích ứng vùng da đang tổn thương.
Việc bôi kem đánh răng lên vết bỏng cũng khiến quá trình đánh giá và làm sạch vết thương trở nên khó khăn hơn.
Không bôi dầu, mỡ hoặc dầu dừa ngay sau khi bị bỏng
Các loại dầu, mỡ có thể tạo một lớp bao phủ trên da và làm giữ nhiệt tại vùng tổn thương. Điều này không phù hợp trong giai đoạn đầu khi da vừa tiếp xúc với nguồn nhiệt.
Do đó, không nên dùng dầu ăn, dầu dừa, bơ hoặc các loại mỡ để xử lý ngay vết bỏng.
Không bôi lòng trắng trứng sống
Lòng trắng trứng không phải là phương pháp sơ cứu bỏng được khuyến cáo. Nguyên liệu sống có thể không đảm bảo vệ sinh và khi tiếp xúc với vùng da tổn thương có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc kích ứng.
Không dùng mỡ trăn để tự điều trị bỏng
Mỡ trăn thường được truyền miệng như một phương pháp trị bỏng, nhưng không nên tự ý bôi lên vùng da bị tổn thương, đặc biệt khi vết bỏng đã phồng rộp hoặc mất da.
Không dùng nước mắm hoặc các nguyên liệu dân gian khác
Nước mắm, nước tương, bột, lá cây, thuốc lá hoặc những nguyên liệu không vô khuẩn khác không giúp sơ cứu bỏng đúng cách và có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Nguyên tắc đơn giản là: khi mới bị bỏng, ưu tiên làm mát bằng nước sạch thay vì tìm nguyên liệu để bôi lên da.
Bóng nước do bỏng có nên chọc không?
Thông thường không nên tự chọc hoặc làm vỡ bóng nước.
Bóng nước hình thành do lớp da bị tổn thương và dịch tích tụ bên dưới. Lớp da bên ngoài có thể tạo thành hàng rào bảo vệ tự nhiên cho mô bên dưới.
Nếu tự chọc bóng nước bằng kim hoặc vật dụng không vô khuẩn, vi khuẩn có thể xâm nhập và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Nếu bóng nước rất lớn, căng, đau nhiều hoặc nằm ở vị trí gây khó khăn khi vận động, nên để nhân viên y tế đánh giá và xử lý khi cần thiết.
Làm sao để vết bỏng nhanh lành và hạn chế sẹo?
Để giảm nguy cơ để lại sẹo, cần chú ý đến quá trình chăm sóc trong suốt thời gian vết thương hồi phục:
- Làm mát vết bỏng càng sớm càng tốt bằng nước mát.
- Giữ vùng tổn thương sạch và được che phủ phù hợp.
- Không tự bóc lớp da đang hồi phục.
- Không chọc vỡ bóng nước.
- Không tùy tiện sử dụng thuốc kháng sinh hoặc thuốc trị bỏng.
- Không bôi các nguyên liệu dân gian chưa được kiểm chứng.
- Theo dõi các dấu hiệu nhiễm trùng.
- Khi vết thương đã liền da, bảo vệ vùng da mới khỏi ánh nắng để hạn chế tình trạng thâm sạm sau bỏng.
Một vết bỏng càng sâu và càng lâu lành thì nguy cơ hình thành sẹo bất thường càng cao. Vì vậy, mục tiêu không chỉ là giảm đau mà còn phải hạn chế nhiễm trùng và giúp da phục hồi đúng cách.
Khi nào cần đi khám?
Không nên chỉ tự chăm sóc tại nhà nếu vết bỏng có một trong những đặc điểm sau:
- Vết bỏng rộng hoặc diện tích lớn.
- Da bị trắng bệch, cháy đen, mất cảm giác hoặc tổn thương sâu.
- Bóng nước lớn hoặc xuất hiện nhiều vùng phồng rộp.
- Bỏng ở mặt, cổ, bàn tay, bàn chân, bộ phận sinh dục hoặc vùng quanh khớp lớn.
- Bỏng do hóa chất hoặc điện.
- Có dấu hiệu hít phải khói nóng, khó thở, khàn tiếng hoặc đau rát đường hô hấp.
- Vết bỏng ngày càng sưng, đỏ, đau hoặc xuất hiện mủ.
- Có sốt hoặc cảm thấy mệt bất thường.
- Vết thương lâu lành hoặc có dấu hiệu sẹo phát triển bất thường.
- Người bị bỏng là trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền cần được theo dõi đặc biệt.
Đặc biệt, bỏng ở mặt, đường thở, bàn tay hoặc vùng sinh dục cần được đánh giá y tế sớm ngay cả khi diện tích tổn thương không lớn.
Tóm lại
Khi bị bỏng, điều quan trọng nhất không phải là tìm một loại thuốc để bôi ngay mà là loại bỏ tác nhân gây bỏng, làm mát vùng tổn thương bằng nước mát và bảo vệ vết thương đúng cách.
Với bỏng nhẹ, việc chăm sóc đúng có thể giúp giảm đau rát và hỗ trợ quá trình hồi phục. Một số sản phẩm như Vaseline hoặc sản phẩm nha đam phù hợp có thể được sử dụng trong những trường hợp thích hợp, nhưng không nên tùy tiện bôi thuốc kháng sinh hay các nguyên liệu dân gian.
Kem đánh răng, dầu, bơ, lòng trắng trứng, mỡ trăn, nước mắm và các chất không vô khuẩn không nên được dùng để xử lý vết bỏng.
Nếu vết bỏng sâu, rộng, nằm ở vị trí quan trọng, do điện hoặc hóa chất, hoặc xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị thay vì tiếp tục tự chăm sóc tại nhà.